News

SoundByte 271: Thunder Child

27 november 2016

“Ach, wat nou waarheid! Ik bepaal hier wat waar is.” zegt een censor in het lied “schrappen” tegen Anton Tsjechov in de gelijknamige musical. Een aantal nieuwsberichten afgelopen week zorgen ervoor dat dit liedje steeds weer bij me opkwam.

Dat begon bij de berichtgeving rondom het nep-nieuws op Facebook. Sinds de Amerikaanse verkiezingen is er toenemende aandacht voor de impact van nep-nieuws. Het gaat zelfs zo ver dat sommigen er van overtuigd zijn dat juist verzonnen nieuwsberichten Donald Trump de winst in de presidentsverkiezingen heeft opgeleverd. We leven inmiddels in een tijdperk waarin de traditionele krant meer en meer aan terrein verliest en de meeste mensen het nieuws van het internet halen. Vorig jaar nog introduceerde Facebook “instant articles”, een artikelvorm die ervoor zorgt dat mensen voor het lezen van nieuwsberichten op de Facebook site kunnen blijven en niet meer doorgestuurd worden naar de site van de nieuwsbron. Voor de gebruiker betekent dit een blend tussen ‘écht’ nieuws en verzonnen berichten.

Het tweede bericht betreft ook Facebook: “Facebook test censuur-software om Chinese markt op te kunnen”. Een uitermate controversiële stap, maar een markt met 1.4 miljard lonkende gebruikers lijkt genoeg te zijn om de principes met betrekking tot vrijheid van meningsuiting overboord te kunnen zetten.

Het reuters institute digital news report 2016, het verslag van een onderzoek naar de nieuwsvergaring uitgevoerd over 26 landen leert dat maar liefst 44 procent van de mensen Facebook als belangrijkste bron voor nieuws gebruikt, gevolgd door YouTube (19%) en Twitter (10%). Aan de regelmaat waarin ik zelf hoax berichten op mijn tijdlijn zie langskomen leid ik af dat het merendeel van de gebruikers grote moeite heeft met het maken van onderscheid tussen wat waar en wat verzonnen is. Je kunt dit niemand zelf kwalijk nemen. De snelheid van berichtgeving en de mondiale schaal maakt dat het amper nog te controleren is. 44 procent is weliswaar nog een minderheid, maar als je dat afzet tegen het aantal actieve Facebook gebruikers wat in maart op 1,1 miljard stond, betekent dat we het hier over bijna een half miljard gebruikers hebben.
Dit is een zorgelijke trend. Ik zal uitleggen waarom. In 2012 voerde Facebook in het geheim een experiment uit op 700.000 van haar gebruikers waarbij ze onderzochten wat het effect is van rangschikken van de berichten in hun feeds naar emotionele status. Sommigen werden voornamelijk blije berichten voorgeschoteld, waarbij anderen voornamelijk verdrietige of negatieve berichten voorgeschoteld kregen. Het is niet verrassend dat dit effect heeft op het gedrag van de gebruiker en de gebruiker daarmee dus op een subtiele manier beïnvloed wordt. Als experiment natuurlijk bijzonder interessant, maar bekeken in het licht van de verzonnen nieuwsberichten schetst dit een angstig beeld waarbij we het mogelijk slechts over het topje van een mogelijke ijsberg hebben. Een ijsberg met onder water veel mogelijkheid voor slinkse on-line crowd manipulatie. Het even briljante als beangstigende hieraan is dat het platform een magnetische werking heeft op haar gebruikers. Immers, een dag niet ge-liked voelt bijna als een dag niet geleefd.

De doorgewinterde complotdenker zal waarschijnlijk meteen denken aan Facebook als middel voor digitale oorlogsvoering, maar ook zonder intentionele beïnvloedingsstrategieën schuilt er al een gevaar. Voor het samenstellen van een tijdlijn worden algoritmes gebruikt welke op basis van jouw profiel bepalen wat voor jou de meest interessante berichten zijn. Bij internet webshops zie je dit principe van recommendation ook vaak terugkomen. Heb je bijvoorbeeld een tijdje naar wasmachines gezocht, dan zie je dat veel reclame-uitingen die aan jou gepresenteerd worden daarmee in verband staan. Voor nieuws daarentegen is het discutabel of een dergelijk mechanisme wenselijk is. Recommendation op basis van nieuws uit de regio kan handig zijn, maar wat als deze aanbevelingen specifieker worden. Stel dat ik n.a.v. een ander nieuwsbericht deze week een fervent vaccinatie tegenstander zou zijn, en ik vervolgens daarom op mijn tijdlijn alleen nog maar berichten over de negatieve effecten van vaccinatie te lezen krijg ? De eerlijkheid gebied mij te zeggen dat ik niet precies weet hoe de huidige nieuwsalgoritmes in elkaar steken, maar hierin schuilt duidelijk een gevaar. Een gevaar dat door eendimensionale berichtgeving polarisatie aanwakkert.

Kortom, voldoende ingrediënten voor een goede complottheorie, maar hoe nu verder ? Terug naar de openingsquote: “Ach, wat nou waarheid?”. Sinds jaar en dag laten wij ons leiden door de wetenschap wanneer het waarheidsvinding aangaat. Bij kunst, maar ook bij data opslag kennen we het begrip ‘provenance’. Provenance is “het vastleggen van de historie van eigendom en bezit van een voorwerp en de documenten en registraties die hierop betrekking hebben.” (Wikipedia). Voor kunst objecten bijvoorbeeld is de provenance van groot belang voor de bepaling van de waarde van een object. Precies die waardebepaling is waar het ons in het licht van de nieuws berichtgeving op social media aan ontbreekt. Bij Luminis houden we ons binnen InformationGrid bezig met ‘data provenance’. Ik zou hierbij willen pleiten voor een mechanisme voor ‘nieuws provenance’, waarbij nieuwsberichten voorzien worden van verwijzingen naar de authentieke bron en verwante wetenschappelijke publicaties. Een mechanisme als blockchain zou vervolgens de noodzaak van centrale regie weg kunnen nemen en daarmee het risico op manipulatie minimaliseren. Dit stelt de consument vervolgens in staat om het kaf van het koren te scheiden.

Dan de soundbyte, dat is er eentje niet zozeer gekozen om muzikale hoogstandjes, maar om de treffende relevantie. Het hele luisterspel is wat te lang voor de maandagmorgen, maar mocht je het nog nooit afgeluisterd hebben dan raad ik je bij deze aan “War of the Worlds” eens in zijn geheel te beluisteren. Origineel een science fiction roman van H.G. Wells uit 1898, maar met name bekend om de opschudding die het veroorzaakte toen het op 30 oktober 1938 als hoorspel door CBS op de radio werd uitgezonden. Miljoenen luisteraars raakten in paniek omdat ze in de veronderstelling waren dat de invasie van marsmannen echt was.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *